ده‌قى قسه‌كانى كاك عه‌لى به‌هرامى له‌ سیمینارى مامۆستا سەید جەلالدین حوسەینی رەمزی فیداكاری و هێمای نەتەوەیی
كە لە سەر مامۆستای پایەبەرز و خۆشەویست مامۆستا سەید جەلالی حوسەینی ئەم بابەتە ئامادە بكەم. 

بێشك پێویستە لە سەر ژیانى ئەو رێبەرە بلیمەت و فیداكارەی گەلەكەمان بە شێوەیێكی ئاكادیمی تووێژینەوە بكرێ چوونكە ژیان و  خەباتی مامۆستا باسی زۆر هەڵدەگرێ. هەڵەیە مامۆستا تەنها وەك رەهبەر و پێشرەوی میللەت ناوببرێ بەڵكوو مامۆستا لە چەندین باردا تێكۆش بووە، چەندەی شارەزایی هەبووە لە سەر كار و باری سیاسی، ئەوندەش ئەدیب و شاعیر بووە، ئەوندەش شارەزا بووە لە سەر دین و تاریخی ئیسلام، ئەوندەش شارەزا بووە لە سه‌رجوغرافیای كوردستان و مێژووی كورد,هەر بۆیە هەر كام له‌م خاڵانه‌ باسم كردن توێژینەوەی زۆری دەوێ.




من هەوڵم داوە بە شێوه‌ییكى كورت باس لەده‌ورانى خوێندن و ژیانی تایبەتی و كار و چالاكیەكانی لە باری كوردایەتی و ئەدەبی و ئایینی ماموستا بكەم. بەو هیوایەم هەر كام لە ئێمە وەك رێبوارانی رێبازەكەی بەردەوام بین لە بەدواداچوون و بە ئاگابوون لە ژیان و بیر و هزری مامۆستای ئازیز و خۆشەویست. چوونكە مامۆستا هەر لەسه‌ره‌تا, تا كۆتایی ژیانی خاوەن چەند سیفەتى گه‌وره‌و بەرچاو بووە, راستگۆ بووە هەم لە دین و هەم لە كوردایەتی دا. كەسێكی ئەمین و نهێنی پارێز بووە، قسە لە روو و حەق بێژ بووە، هەر كارێك كە كردبێتی باوەڕی تەواوی پێی بووە و ناحەقی لە هیچ كەسێك قەبووڵ نەكردوە.




مامۆستا سەید جلال الدین ی حوسەینی كوڕی قازى سید صالح ی واژەیی بەرزنجەیی بووە. كە یەكێكن لە بنەماڵە بەناوبانگەكانی كوردستان، چ لە باری شۆرشگێڕی ونه‌ته‌وه‌یى و چ لە باری دینی خزمەتیان به‌رچاو دیاربووە.




مامۆستا لە بیست و شەشی ڕەجەبی ساڵی ١٣٤٦ كۆچی ی مانگی و ١٣٠٦ی كۆچی ی خۆری و ١٩٢٧ی زایینی لە شاری بانە لە دایك بووە. مامۆستا سەید جەلال بۆ خۆی دەفەرموێ كە " خوێندنی قورئانی پیرۆز بە تەجویدەوە پاشان سمایل نامە و ناگەهان و هەروا,ئەی شدە و ئەحمەدیی شێخ مەعروفی نۆدێیی و پاشان گوڵستان و بوستان و تەرجیعات و هێندێ لە قەساید كە هەمویان ئی شێخ سەعدیی شیرازین، هەروا اقباڵ نامەی مەلاكەریمی مودەریس و عەقیدەی شێخ سەمیع و سهلە النواڵ نوسراوی باوكی رەحمەتی خوێندوە. ئەمجار لە عیلم دا تەسریفی زەنجانی و صرف میر لە عیلمی صرف دا و عواملی جورجانی و مەتنی موغنی لە نەحودا، ئەمانەی هەمو لە خزمەت باوكی دا خوێندوە". لە خەزەڵوەری ١٣١٩ی كۆچی ی خۆری باوكی كۆچی دوایی كردوە كە مامۆستا تەمەنی ١٣ ساڵ بووە و دوایی دەچێتە لای مامۆستا شێخ عزەدینی برای بۆ خوێندن و وەك براگەورەیێك چاودێریشی دەكات. مامۆستا لە ناوچەكانی بانە، بۆكان، مەهاباد، شنۆ و لاجان، ناوچەی پشدەر و مەریوان لە لای مامۆستایان " حاجی مەلا فەرەجی شەكیب، مەلا محمدی وەڵزی، مامۆستا سید حسن واژەیی، مامۆستا مەلا صالحی بێژوەیی، مامۆستا شێخ حەسەن شێخی، مامۆستا مەلا باقر" خوێندوویەتی و لە ١٨ی خاكەلێوەی ١٣٣٤ لە مەریوان لەلای مامۆستا مەلا باقر خوێندن تەواو دەكا و ئیجازەی مەلایەتی لەلایەن مامۆستا مەلا باقر وەردەگرێ. لە دوای ئەوەی خوێندن تەواو دەكا لە گردیگلانی رۆژئاوای بۆكان دادەنیشێ و دەست دەكا بە دەرس ووتنەوە و هەر لەو كاتەدا لەگەڵ فاتمە خانمی كچی مەلا سەید كەریمی واژەیی له‌ دى قه‌ره‌گوێزله‌ناوچه‌ى بوَكان خێزان پێك دێنن و خودا پێنج كوڕ و سێ كچیان دەداتێ.




سەرەتای تێكەڵاو بوونی بە كاری سیاسی




لە بەهاری ١٣٢٤ و لە ناوچەی بۆكان كە كۆمەڵەی "ژ ك" لە پەرەسەندندا بووە لەلایەن مەلا عەبدوڵای حەسارەوە دەبێتە ئەندامی ئەو كۆمەڵەیە كه‌دواى دامه‌زرانى سازمانى خه‌بات ماموستا مه‌لا عه‌بدوڵا ده‌بیته‌ ئه‌ندام وهاوكارى سازمانى خه‌بات.




لە دوای ئەوەی كۆمەڵەی "ژ ك " دەكرێتە حیزبی دیموكرات و كۆماری كوردستانی لە سەر بونیاد دەنرێ مامۆستا سەید جەلال لەگەڵ مامۆستا شێخ عزەدین دەچنە مەهاباد و لەوێ هاوكات كە بەردەوام دەبن لە خوێندن، مامۆستا سەید جەلال بەهۆی ئەو حەز و خولایەی هەیبووە بۆ كوردایەتی و ، نزیك دەبێتەوە لە بڵاوكراوەكانى زمانحاڵی كۆمارو بە نووسینی بابەت و شێعر لە سەر كۆمار و هەل و مەرجی كورد و ئەو ئازادیەی هاتۆتەدیی دەست دەكا بە خزمەت كردن بە گه‌لى كورد.




لە دوای رووخانی كۆمار مامۆستا بەردەوام بوو لە كوردایەتی و دژایەتی رژیمی شا و هەر كەس دژمنی رژیمی شا بووایە ئەو خۆشی دەویست. جەمال عەبدولناصری سەرەك كۆماری میسری زۆر خۆش دەویست لە بەر ئەوەی دژمنی شا بوو و بۆ ماوەیێكیش رادوێی كوردی دامەزراند. و هەر لە سەر ئەوەی هه‌ستى نه‌ته‌وه‌یى له‌هه‌موو كوَرِوكوَبوونه‌وه‌یه‌كدا ده‌رده‌برِى و جەمال عەبدولناصری خۆش ویستووە ساواك خستوویانەتە ژێر چاودێری و لێكۆڵینەوەیان لێكردوە.




لە دوای سەرهەڵدانی خەباتی ١٣٤٦ و ٤٧ مامۆستا سەید جەلال پشتیوانی زۆری ئه‌و سه‌رهه‌ڵدانه‌ى ده‌كردو و دڵخۆش بوو بە سەرهەڵدانەوەی شۆرشی كوردستان لەو دەمەدا. دۆستایەتی و نزیكی لەگەڵ مەلا رەحیمی وردی و قادری وردی كه‌له‌به‌رده‌ستى ماموستا خوێندبوویان وهه‌روه‌ها مەلا ئاوارە كە لە ئەندامانی دیاری ئەو شۆرشە بوون، هەبوو و وەكوو پشت و پەنایێك بوو بۆیان و هاوكاری كردوون.




لە بەهاری ساڵی ١٣٥٧ كاتێ خەڵخاڵی لەلایەن رژیمی شاوە تەبعید دەكرێ بۆ بانە، بەهۆی ئەوەی كە خەڵخاڵی لەو كاتەدا دژایەتی ئەو رژیمەی دەكرد، لەلایەن مامۆستا سەید جەلال دین حوسێنەوە پەنای دەدرێ و هاوكاری دەكرێ كە هەر لە سەر ئەو هاوكاری و پەنادانە لەلایەن رژیمی شاوە فشاری زۆری دەكەوێتە سەر، بەڵام هەتا خەڵخاڵی لە بانەدا دەبێ یارمه‌تى ده‌داو لە كارەكەی پاشگەز نابێتەوە.




سەرهەڵدانەكانی خەڵكی ئێران لە دژی شا و دەوری مامۆستا لە كوردستان




لەدوای ئەوەی راپەرینی جەماوەری لە ئێران دژ بە رژیمی شا لە پەرەسەندندا بوو، یەكەم جەرەقەی راپەرینی خەڵكی كوردستان لە مەهاباد لێدرا كە ئەویش لە دوای شەهید كرانی عەزیز یوسفیەوە هات و مامۆستا شێخ عزەدین بە شێعری كوردی تەڵقینی ناوبراوی كرد. نارەزایەتی لە مەهابادەوە دەست پێ دەكا.




بانە




لە هاوینی ١٣٥٧ لە شاری بانە، بەهۆی كەمتەرخەمی دامودەزگاكانی رژیمەوە دوو لاو كە هەردووكیان ناسر,یان ناوبووە دەمرن، لە كاتی ناشتی ئەو دوو لاوە لە گۆرستانی سلێمان بەگ، مامۆستا بەشداری ناشتنەكە دەكا و ئەو رووداوە كە هاوكات بووە لەگەڵ چۆڵكردنی دێ و شارە سنووریەكانی كوردستانی عێراق بە زۆرە ملێ لەلایەن دەوڵەتی بەعسەوە، مامۆستا لەو زووڵم و زۆرانەی رژیمی بەعس دەرحەق بە كوردی كوردستانی عێراق دەست پێ دەكا و دوایی دێتە سەر هۆی كوژرانی ئەو دوو لاوە و هێرش دەكاتە سەر دام و دەزگاكانی رژیم، بە قسەكانی ماموستا,خەڵك خوێنیان گەرم دادێ و بە شیعاردان دەگەرێنەوە ناوشار و هێرش دەكرێتە سەر ئیدارەكانی ئەو شارە و راپەرین دەست پێ دەكا و رێبەریی ئەو خەڵكەش دەكەوێتە ئەستۆی مامۆستا، ئەویش بە خەڵكی بانە دەڵێ: كۆرم لە پێش كوڕتانەوەیە و نێوچاوانم لە پێش ناوچاوانتانەوەیە، بەو شێوەیە و لە دوای سێ مەرحەلە میتینگ و رێپێوان، راپەرین لە شاری بانە و دەورووبەر گەرم دادێ و بەردەوام دەبێ.




لە پایزی ١٣٥٧ شۆرایێك پێك دێنێ بۆ ئەوەی بە باشی سەرپەرەستی ناڕەزایەتی و راپەرینی خەڵك بكات و مامۆستا دەبێتە بەرپرسی ئەو شۆرایە.




بۆكان:




لە سەرەتای سەرهەڵدانەكانی خەڵكی بۆكان و ناڕەزایەتی خەڵكی ئەو شارە لە دژی رژیمی شا، لەلایەن دام و دەزگا سەركوتگەرەكانی رژیمەوە تەقە لە خەڵك دەكرێ و ژمارەیێك شەهید و بریندار دەبن، بۆ هاودەردی لە رووداوی بۆكان لە هەموو شارەكانی بانە و مەهاباد و سنە و سەقزەوە خەڵكێكی زۆر بەشدارییان كرد، مامۆستا لە بانەوە لەگەڵ خەڵكێكی زۆر، دەچنە بۆكان و لە دوای گەرانەوە لە گۆرستانی بۆكان لە مزگەوتی بازاڕ قسە بۆ خەڵك دەكا، و دەڵێ: زۆرینەی نزیك بە تەواوی خەڵكی ئێران لە وەزع ناڕازین و لە دەربڕینی ناڕەزایەتی دا هاوبەشن، ئەوانەی موخالیفی رەئی جەماوەرن گۆشەیێكی چكۆلە بەقەدەر خۆیان لە قەراغێكی ئێران بۆ بڕدەدەین لەوێ‌ دانیشن و چۆنی بۆخۆان خەزیان لێیە بژین.




سنە




لە دوای ئەوەی هێزەكانی رژیمی شا تەقەیان لە خەڵكی ئەو شارە كرد و بریندار و شەهیدیان هەبوو، لە زۆربەی شارەكانی كوردستان بۆ هاودەردی و دەربڕینی رق و تووڕەیی لەو كردەوەی هێزەكانی رژیم چوونە سنە، مامۆستاش لەگەڵ ژمارەیێكی بەرچاو لە خەڵكی بانە چووە سنە و لە مەیدانی ئیقباڵی ئەو شارە كە جەماوەر لەوێ كۆبونەوە قسەی بۆ خەڵك كرد و لە بەر ئەوەی ناڕەزایەتی جەماوەری سنە دابەش ببوو بە سەر دوو بەرەی چەپەكان و كاك ئەحمەدی موفتی زادە، باسی نەتەوەیی و كێشە نەتەوەییەكان لەو شارە كەم رەنگ بووە هەر بۆیە باسی لە كێشە نەتەوەییەكانی خەڵكی كوردستان كرد و باسی لە ئازایەتی گەلی كورد و دژایەتی رژیمی شای بۆ خەڵكەكە كرد و بۆ هاندانی زیاتری خەڵك دەڵێ: كورد وەك شێر وان كە تووڕە دەبن وەك به‌ببر, وان كە هەڵمەت دەبەن.




سەردەشت




لە دوای ئەوەی راپەرین سەردەشتی تەنیوە و هێزە ئینتزامیەكانی رژیم تەقەیان لە جەماوەر كردبوو و چەند شەهیدی لێ كەوتبووە مامۆستا لەگەڵ جەماوەرێكی زۆر لە بانەوە دەچێتە ئەو شارە و لە مزگەوتی جامیعەی ئەو شارە قسە بۆ خەڵك دەكا رووداوەكانی رۆژ دێنێتە بەر باس و باس لە ئینقلابی خەڵكی ئێران و زوڵم و زۆرداری رژیمی شا دەكا. لە دوای قسەكانی روودەكاتە عەشیرەتەكانی بەریاجی و مەلكاری و مەرەسەنە كە چەكەكانیان ئامادە بكەن بۆ هەر ئەگەرێك.




سەقز




لە دوای ئەوەی هێزەكانی شارەبانی لەو شارە تەقەیان لە خەڵك كردبوو و ژمارەیێك كۆژرا و برینداری لێكەوتەوە مامۆستا سەید جەلال لە بانە و مامۆستا شێخ عزەدین لە مەهابادەوە چوونە ئەو شارە و شەهیدەكانیان لە گۆرستانی ساڵحاوا ناشت. لە كاتی ناشتنی ئەو شەهیدانە وەك هەمیشە مامۆستا سەید جەلال دەستی كرد بە قسەكردن بۆ جەماوەری سەقز و ئەو خەڵكەی بەشداری ناشتنی ئەو شەهیدانەیان كرد و زۆر بە توندی هێرشی كردە سەر شا و جنێوی پێداو و ووتی: پدەر سوختەی لووت كەڵەشاخ، دەبێ دەست لەم میللەتە هەڵگرێ. ئەو قسانە بوونە هۆی ئەوەی كە خەڵك ئەو ترسەی پێشوویان لە رژیم نەمێنێ و چیتر لە هێزەكانی سڵ نەكەنەوە.




لە دوای ئەوەی لە ١٢ی رێبەندانی ١٣٥٧دا خومەینی گەرایەوە بۆ ئێران و لە ٢٢ی رێبەنداندا ئاخرین سەرۆك وەزیری رژیمی پەهلەوی "شاپووری بەختیار" لە ئێران هەڵات، حكومەتی كاتی دامەزرا. رێبەرانی كورد لە كوردستانی ئێران داواكانی كوردیان بەرز كردەوە و بە كردەوە بەرێوەبەرایەتی كوردستانیان گرتەدەست و حكومەتی كاتی بە سەرۆكایەتی موهەندیس بازرگان هەیئەتی ووتووێژی بە سەرۆكایەتی داریوشی فروهەر ناردە كوردستان كە بە قەول گوێ لە داواكانی كورد بگرن و لەو بارەوە ووتووێژ بكرێ. كوردیش كە هەر لە كۆنەوە باوەڕی تەواوی بە رێگەچارەی ئاشتیانە هەبوو دەستەی نوێنەرایەتی كە پێك هاتبوو لە كەسایەتیە دیارەكانی كوردستان بە مەبەستی ووتووێژ لەگەڵ دەسەڵاتی تازە پێك هێنا. مامۆستا سەید جەلال حوسەینی كە مێژوویێكی دوور و درێژی هەبوو لە كار و چالاكی سیاسی و لە ئینقلابیشدا پێشرەوی و رێبەری خەڵكی زۆربەی ناوچەكانی كوردستانی كردبوو بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتی دژ بە رژیمی پەهلەوی، یەكێك بوو لە ئەندامانی سەرەكی هەیئەتی نوێنەرایەتی كورد. هاوكات لە شاری بانە و ناوچەكانی دەورووبەر و بە مەبەستی بەرێوەبەری كارەكانی رۆژانەی خەڵك هەر لە كاتی راپەرینەكان شۆرایێك درووست كرابوو بەهۆی مەوقەعیەت و كەسایەتی بەرزی مامۆستا وەك بەرپرسی شۆراكە هەڵبژێردرا بوو، لە دوای رووخانی رژیمی شا و سەركەوتنی راپەرینی خەڵك، ناوی شۆراكەی گۆڕی بۆ كۆمیتە، و مامۆستا لە رێگەی ئەو كۆمیتەوە چاودێری كار و بار و ئیدارەدانی خەڵكی ناوچەكەی دەكرد.




لە دوای ئەوەی هەیئەتی نووێنەرایەتی كورد بە سەرۆكایەتی مامۆستا شێخ عزەدین چوون بۆ تاران و لەگەڵ خومەینی دیداریان كرد، لە ١٨ی بانەمەڕی ١٣٥٨دا مامۆستا لەگەڵ ژمارەیێك لە هاوەڵانی بە مەبەستی تەبلیغ و گرتنی میتینگ و كۆڕ و كۆبونەوەی جۆراوجۆر بۆ پشتیوانی لە هەیئەتی نوێنەرایەتی كوردستان بەرەو باشووری كوردستانی ئێران بەرێكەوتن، دەچنە شارەكانی سەقز، سنە، كامیاران، روانسەر، جوانرۆ، پاوە، نودشە، دزڵی و مەریوان و لە سەركوردایەتی و داوا رەواكانی كورد قسە بۆ خەڵكی ئەو شارانە دەكا و ئەو قسانە كاردانەوەی باشی دەبێ لە گەرم داهێنانی هەستی نەتەوەیی خەڵكەكە.




مامۆستا سەید جەلالدین حوسەینی هەر زوو هەوڵی دا كە كار و چالاكیەكانی بەشێوەیێكی گروهی و دەستەجەمعی بێت هەر بۆیە لەگەڵ مامۆستا عبدالرحمانی زەبێحی و مامۆستا شێخ عزەدین هەوڵیان دا كەته‌شكیلاتێكى سیاسى نزیك له‌بیروبوَچونى كۆمەڵەی ژ ك دامەزرێننەوە. بەڵام بەهۆی ئەوەی كە مامۆستا شێخ عزەدین بەردەوام نەبوو لە هەوڵەكان و مامۆستا عبدلرەحمانی زەبێحی لەلایەن دەوڵەتی ئەوسای عێراقەوە بێ سەر و شوێن كرا، پرۆژەی پێك هێنانى ئه‌وته‌شكیلاته‌سیاسیه‌ سەری نەگرت. مامۆستابه‌شێوه‌ییكى چالاك ئه‌ركى به‌رێوه‌بردنى دەفتەرى مامۆستا شێخ عزەدینى ده‌داوبه‌ كردەوە مامۆستا سەید جەلال زوَربه‌ى كار و بارەكانی دەفتەری بەرێوە دەبرد و بەشی زۆری ئەركەكان لە سەرشانی بوو.




مامۆستا لە كاتی سەرهەڵدانی شوَرش و تا سەركەوتنی و دوای ئەویش هەر لەو باوەڕەدا بوو كە خەباتی خەڵكی كوردستان دەبێ یەك سەنگەر بێ و نابێ خەتەكان جیا بكرێنەوە، نابێ دوو بەرەكی و كێشە و رقەبەرایەتی ناوخۆی كوردستان بتەنێتەوە هەر بۆیە لە گەرمەی شەڕی ئاغا و رەعیەتەكاندا هەوڵی زۆری دا كە ئاشتبوونەوەیێك بێنیتە ئاراوە بۆ ئەوەی لەو هەل و مەرجەدا ئەو كێشانە كاردانەوەی خراپی دەبوو لە سەر بزوتنەوەی كوردایەتی. هەر بەو مەبەستە چەند جار چووە ناوچەی تیلەكۆی سەقز بۆ ئەوەی نێوبژیوانی ئاغا و رەعیەتەكان بكات و تا ئەندازەیێك هەوڵەكانی سەری گرت. هەر لە بارەی یەك بەرەیی بزوتنەوەی رزگاریخوازی خەڵكی كوردستان دەفەرموێ: من لە زوودا و ئێستێش لەسەر ئەو باوەڕەم كە موبارەزەی كوردستان بەر لە هەموو شتێك موبارەزەیە بۆ رزگار بوونی گەلی كورد لە ژێر دەستیی, كورد ده‌بێ چارەنووسی خۆی بەدەستی خۆی دیاری بكا، و دڵسۆزانی كورد، كوردستان بەڕێوەبەرن، ئەگەر جوێ بوونەوە و سەر بەخۆییش نەبێ دەبێ دەسەڵاتی دراوسێیانی لەسەر نەمێنێ و دەسەڵاتی كورد بەسەر كوردستاندا بسەلمێندرێ. ئەو موبارەزە كاتێك درێژەی دەبێ و بڕشت و تەوژمی دەبێت كە لەژێر دەستی هەیئەتێكی سیاسی و نیزامی ی دڵسۆز و سەر دەرچوودا بەڕێوەببرێت. ئەوەش بەوە جێ بەجێ دەبێ كە بەرەیەك لە هەموو ئەحزاب و تەنانەت شەخسیەتانی لێزان و خاوەن نفوز پێك بێ و دەستەی بەڕێوەبەری بە ئینتیخاب دیاری بكرێ، و بەرنامەی موبارەزە لە باری سیاسی و نیزامی و ئابوری و ڕاگەیاندنەوە دابڕێژرێ جا دەست بەكارببن. دەبێ لایەنگرانی ئەحزاب بزانن كە حیزبێك كە خاوەنی خەتی تایەبەتە ناتوانێ نوێنەری جەماوەری میللەت بێ، بەڵكو بە هەموو حیزبەكان بە دەستە جەمعی نوێنەری جەماوەری كوردستانن.




لە دوای ئەوەی مامۆستا شێخ عزەدین حاشای لە بوونی هێزی نیزامی دەفتەر كرد كە لە زۆربەی ناوچەكانی كوردستان بوونی هەبوو، ئەو هێزانە پرش و بڵاویان تێكەوت بەشێكی زۆریان روویان لە جەریاناتی سیاسی دیكە كرد. هەر بۆیە مامۆستا شێخ جەلال دین حوسەینی بە هاونەزەری لەگەڵ هاوەڵانی بیریان لە دامەزرانی رێكخراوێك كردەوە كە كوردایەتی بناغە و ئەساسی بێ و بە پێی ئەو رۆژە كە ئایدۆلۆژی لە نێو بزوتنەوەی كوردستاندا بە زەقی دەبیندرا و زۆر جار ئایدۆلۆژی دەبووە ئەولەویەتی موبارزە، ئیسلامیان وەك بیر و فكری ئەو رێكخراوە دیاری كرد و ناویان نا "سازمانی خەباتی نەتەوەایەتی و ئیسلامی كوردستانی ئێران" دەنا مامۆستای بەرز و بەرێز لەو بارەوە دەفەرموێ: موبارەزەی زەروری و ئەركی سەرەكی لەسەرشانی میللەتی كورد، موبارەزەی نەتەوایەتی و نیشتیمانییە كە خۆی و نیشتمانەكەی لەدەست داگیركەرانی دراوسێ رزگار بێ. چونكە دوژمنەكان دەوڵەتن و خاوەن دەسەڵاتن و لەنێو نەتەوەییدا خاوەن پێوەندی سیاسی و ئابووری و فەرهەنگین.... مییلەتی كورد ئەو هێز و ئیمكانات و پشتیوانیەی نییە، موبارەزەكەی پێویستی بە هاوكاری جەماوەری هەیە، جەماوەر تێكڕای هەستی كوردایەتی ی هەیە و ئامادەیە بۆ كوردایەتی و رزگاریی خۆی و نیشتمانی خەبات بكات.




لە یەكەم كونگرەی سازمانی خەبات دا مامۆستا سەید جەلال وەك سكرتێری گشتی هەڵبژێردرا. بەرێوەبەری سازمانی خەبات لەو كات و ساتەدا ئەركێكی هەروا ئاسان نەبووە. سازمانێك لەلایێك دەبێ دیفاع لە مەوجوودیەتی خۆی بكات لە بەرانبەر هێز و لایەنەكانی دیكەی كوردستان كە هیچ باوەرێكیان بە پۆلۆرالیزمی سیاسی نەبوو. لەلایێكی دیفاعی لە خاكی كوردستان بكردایە كە نەكەوێتە ژێر پۆستاڵی داگیركەران و بەربەرەكانی هێزەكانی رژیمی دەبوو بكردایە. ئەو باروودۆخەی سازمانی خەبات پێی تێدەپەڕی ئەگەر رەهبەری و سەركردایەتیێكی خۆراگر و لێزانی نەبوایە گوومانی تێدا نیە كە هیچ كات نەیدەتوانی لە مەیداندا بمێنێتەوە. زۆر رێكخراو و جەریانی دیكە هەبوون لە كوردستاندا كە بەرگەی ئەو فشارانەیان نەگرت و توانەوە. 




لەو بارەوە مامۆستا لە دەستنووسەكانی دا بەو شێوە لە سەر بەرچاوتەنگی و شەڕی براكوژی لە كوردستان دەنوسێ: كە بەداخەوە ئەو بەرچاوتەنگی و خۆ نەناسین و كوردستان نەناسینە، وای كرد كە چەند ساڵا شەری كورد كوژی لە نێوان حیزبی دیموكرات و كۆمەڵەدا گەرم بوو سەدان رۆڵەی كورد بە نارەوا كوژران و ئاخریش هەربە بەرین بوونی چیكەڵدانە، هاتنەوە سەرخۆ لە دوای لەخۆ دەرچوون، شەر وێستا. ئێستێش رۆژگاری زۆرمان لەبەرە، تەماشا كەن چەندەمان ماوە بۆ ئازادیی، ئەو رێگە دوورە بە تەبایی و برایەتی دەبڕدرێ‌ كە هەموو هێز و توانامان لە ڕێی ئامانجی سەرەكی دا بەكار بهێنین نەك لە بەربەرەكانی یەك دا، كاتێك كە كوردستانیش كەوتەوە دەست كورد، دەبێ‌ ئەحزاب ئازاد بن لە دیاری كردنی كاندیداكانیان و لە هەڵبژاردن و هەڵبژێران دا، دەئێستێ‌ كە دژمن لە ئارادیە و پێویست بە هێزی زۆر و دڵسۆزی و لە خۆ بووردن هەیە، چۆن دەبێ‌ ڕێ‌ بگیرێ‌ لە فیداكار و گیانبازان لە ڕێی ڕزگاریی كوردستان دا؟ 




لە دوای ئەو جۆرە روانینانەی ئەحزاب بە نیسبەت سازمانی خەبات، بەڵام سازمانی خەبات نەك هەر لە مەیدان وەدەر نەنرا بەڵكوو رۆژ لە دوای رۆژ بەهێزتر دەبوو چ لە باری هێزی نیزامی و پێشمەرگانە و چ لە باری سیاسی و تەبلیغیەوە. لە خاكەلێوەی ١٣٦٣دا بە هەوڵێكی زۆری مامۆستا سەید جەلالدین وسه‌ركردایه‌تى سازمان یەكەم ژمارەی رۆژنامەی تێكۆشان بلاوكرایەوە، كە بەشێك له‌ نووسینە سیاسی,ئەدەبی و ئایینی له‌نوسینى ماموستابوو. هەروەها لە خاكەلێوەی ١٣٦٤ لە دوای سەفەرێك كە بۆ ئوروپای كرد توانی دەزگاكانی زەبت و بڵاوكردنەوەی رادوێ وەدەست بخات و رادوێ دەنگی خەباتی كوردستان دەستی بە ووشان كرد. كە ئەو دوو ئورگانەی سازمان دەورێكی كاریگەر و باشیان هەبوو لە گەیاندنی دەنگی سازمانی خەبات بە جەماوەرەكەی.




لە كونگرەی دووهەمی سازمانی خەبات كە لە رەزبەری ساڵی ١٣٦٧ لە ناوچەی رانیە گیرا دیسان وەك سكرتێری گشتی سازمانی خەبات هەڵبژێردرایەوە و وەك سكرتێری گشتی سازمان بەردەوام بوو لە خزمەتە گەورەكانی بەسازمانی خەبات.




لە كونگرەی سێهەمی سازمان بۆ سكرتێری هه‌ڵنه‌بژێردرا, بەڵام وەك ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی و بەرپرسی بەشی راگەیاندن بەردەوام بوو راپەراندنی ئەركەكانی. بەهۆی بەساڵاچوون و هەڵكشانی تەمەنی لە كونگرەی چوارەمدا خۆی بۆ ئه‌ندامى كۆمیتەی ناوەندی نه‌پاڵاوت,بەڵام هەر لە بنكەكانی سازمانی خەباتدابه‌رده‌وام بوو لە نووسین و رێنوێنی كردن و راست كردنەوەی كەم و كوڕیەكانداو خزمەتی دەكرد. تا ئەوەی بەداخەوە لە ٣٠ پووشپەڕی ١٣٨٩ لە دوای ٦٧ ساڵ خەبات لە پێناو كورد و كوردستان لە تەمەنی ٨٢ ساڵیدا بە جەستە بەجێی هێشتین و كۆچی دوایی كرد.




وەك ئاشكرایە مامۆستا سەید جەلالدینی حوسەینی نەك هەر لە باری سیاسی و كوردایەتی بلیمەت و لێزان بووە بەڵكوو لە باری ئەدەبی و ئایینیش مامۆستایێكی بە تەواو مانازاناو بلیمه‌ت بوو.




بە سەر زمانەكانی كوردی، فارسی و عەرەبی بە تەواوی شارەزا بووە، كوردی زانێكی كەم وێنە بووە، بە یەكێك لە شاعیرە كلاسیكەكانی كورد دادەنرێ . لە باری ئەدەبیەوە نازناوی "پەژار" ی بۆ خۆی هەڵبژاردوە ئەو نازناوەش بەو مەبەستە بووە كە هەمیشە خەم و پەژارەی كوردی لە دڵدا بووە. بە شێعر گوزارشی لە سروشت و دەرد و مەنەتیەكانی خەڵكی كوردستان كردوە. لە ساڵەكانی ١٣١٩ و ٢٠ دا دەستی كردوە بە شێعر گووتن. خاوەنی جۆرێك لە داهێنان بووە لە نێو شێعری كوردی دا، كە شێعری كوردی بە سەبكی عەرەبی داناوە، هەروەها شێعری داناوە كە مەسرەعێكی عەرەبی بووە و مەسرەعێكی كوردی، لە سەرەتای شێعر دانان دا شێعری هەجوی زۆر بووە بەڵام دوایی ئەو شێعرانەی دەرنەخستووە و حەزی نەكردوە ئەو جۆرە شێعرانەی دەربخات، هەر چەند تاك و تروك لە لاى دوَستان وناسیاوان هەن. شیعری نیشتمانی و شۆرشگێری زۆر بوون بەڵام لە كاتی ئینقلابی ١٣٥٧ بەشێكی زۆری شیعرەكانی بەداخەوە فەوتاون. لێرەدا بە پێویستی دەزانم ناوی هێندێ لەو شیعرانەی كە ماون و كۆ كراونەوە بهێنم، كە بریتین لە:




باسكی بەهێز، بەهاری بولبول و مەل، بەهاری بێ ناز، برا لەپشت برابێ، بۆ جێژنی پێنجی خەرمانان، بۆ جێژنی مەولود، بولبول و گوڵی خوێناوی، تاجی سەری هۆزن، تەپڵی رۆژهەڵات و رۆژئاوا، پێنجی خەرمانان، چەپكە سڵاو، جگەر گۆشەی گەل، چوارینەكان، خەباتی كورد، داخی شۆرشی لەبەند كراو، دەمەتەقەی گوێز و چنار، دۆستی نەزان، رازی ژیان، رێبەندان مانگی ئازادی، سەربازی شۆرش و چەندین شیعر و پەخشان و پەخشانە شیعری دیكە.




هەروەها شارەزایێكی باشی هەبووە بە سەر زمانی فارسی و رێزمانی ئەو زمانەی بە تەواوی دەزانی، گولستان و بووستان سەعدی شیرازی و بەشی زۆری غەزەلیاتی حافزی لە بەر بووە، زاڵ بوو بە سەر تەرجومەی فارسی بۆ كوردی و هێندێ لە شیعرەكانی مەولانای رومی كردۆتەوە بە كوردی.




هەروەها به‌ سەر زمانی عەرەبیدا,وەك باسمان كرد شارەزایێكی باشی هەبووە و زیاتر لە ٥٠٠٠ شێعری عەرەبی لەبەر بووە و توانیویەتی چەندین قەسیدەی عەرەبی بهۆنێتەوە. لە باری دانانی شیعری عەرەبی و كار كردنی لەو بارەدا هیچی لە شاعیرە كلاسیكەكانی عەرەب كەمتر نەبووە.




لە باری ئایینیشەوە مامۆستا سەید جەلالی حوسەینی لە دوای تەواو كردنی دەرسی مه‌لایه‌تى،بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ خزمەتی بە دین كردوە.حوجرەكەی هەمیشە پر بووە لە خوێندكار، هەموو خوێندكارێك لە حوجرەكەی دا جێگەی نەدەبووە بەڵكوو ئەو حوجرەیە جێگەی بارهێنانی خوێندكاری شۆرشگێر و نیشتمانپەروەر بوون و لەگەڵ ئەوەی دەرسەكانی (نەحو، سەرف، مەنتیق، بەلاغە، ئوسول، كەلام، فەرموودە، تەفسیر، تەجوید، شەرع و مێژووی ئیسلام) دەگووتەوە هاوكات كاری سیاسی تێدا بەرێوەچوە و وەك سەنگەری ئازادیخوازان وابووە، هەر بۆیە ئەو كەسانەی لە حوجرەكەی مامۆستا شێخ جەلالدا بار هاتوون بە زۆری خاوەن باوەڕ و شۆرشگێر بوون و لە سەنگەری شۆرشی كوردستاندا جێگەیان گرتووە. مامۆستا هیچ كات كوردایەتی دژ بە دین نەزانیوە و دینیشی دژ بە كوردایەتی نەدیوە و هەمیشە رزگاری كوردی لە قازانجی كوردیش و دینیش دا زانیوە. 




لە كۆتایی دا بە پێویستی دەبینم كە ئێمە وەك رێبوارانی رێبازی پیرۆزی سازمانی خەبات زیاتر زانیاری لە سەر ژیان و رابردووی ئەو رێبەرە خۆنەویست و كورد خۆشەویستە بزانین، بۆ ئەوەی بیر و ئەندیشەكانی چۆڵە چرای رزگاری كوردستانن.




ئێوەش هەر بژین و سەركەوتوو بن.
Picture_161




ڕێکه‌و 2013-07-19 12:17:52
به‌شی ( چالاکیه‌کان )







سیاسی